Trong lĩnh vực kiến trúc và kỹ thuật chiếu sáng, tiêu chuẩn thiết kế chiếu sáng là yếu tố cốt lõi giúp đảm bảo chất lượng ánh sáng, an toàn thị giác và hiệu quả năng lượng cho từng không gian. Việc tuân thủ đúng các tiêu chuẩn này không chỉ mang lại sự thoải mái cho người sử dụng mà còn góp phần nâng cao tính thẩm mỹ và tuổi thọ của hệ thống chiếu sáng. Vậy những tiêu chuẩn nào cần được áp dụng trong thiết kế chiếu sáng hiện nay? Hãy cùng ALED tìm hiểu ngay sau đây.
Xem Nhanh
1. Tiêu chuẩn chiếu sáng Việt Nam
Trong quá trình thiết kế hệ thống chiếu sáng cho công trình dân dụng và công nghiệp, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN, TCXDVN) là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo chất lượng ánh sáng, an toàn thị giác và hiệu quả sử dụng năng lượng. Dưới đây là một số tiêu chuẩn quan trọng thường được áp dụng trong lĩnh vực chiếu sáng:
- TCVN 5176:1990 – Quy định phương pháp đo và đánh giá độ rọi ánh sáng, dùng trong kiểm tra và nghiệm thu hệ thống chiếu sáng.
- TCXDVN 289:2004 – Tiêu chuẩn chiếu sáng cho các công trình thể thao trong nhà, bao gồm nhà thi đấu và khu tập luyện.
- TCXDVN 288:2004 – Quy định yêu cầu chiếu sáng đối với khu vực bể bơi nhằm đảm bảo an toàn và khả năng quan sát.
- TCXDVN 333:2005 – Tiêu chuẩn thiết kế chiếu sáng cho các công trình ngoài trời và khu vực đô thị.
- TCXDVN 365:2007 – Yêu cầu chiếu sáng cho bệnh viện đa khoa, tập trung vào yếu tố thị giác, an toàn và hỗ trợ y tế.
- TCVN 7114:2008 – Tiêu chuẩn chiếu sáng cho nơi làm việc trong nhà và ngoài trời, quy định mức độ rọi tối thiểu theo từng loại hình lao động.
- TCVN 3907:2011 – Hướng dẫn chiếu sáng phù hợp cho trường mầm non, đảm bảo ánh sáng nhẹ dịu, an toàn cho trẻ nhỏ.
- TCVN 4530:2011 – Tiêu chuẩn chiếu sáng cho cây xăng, trạm xăng dầu, chú trọng đến tầm nhìn và an toàn phòng cháy nổ.
- TCVN 8794:2011 – Quy định chiếu sáng trong trường trung học, giúp học sinh có môi trường học tập thuận lợi và bảo vệ thị lực.
- TCVN 9211:2012 – Tiêu chuẩn chiếu sáng cho chợ và trung tâm thương mại, nhằm tạo không gian mua sắm thoải mái, hấp dẫn và tiết kiệm năng lượng.
2. Quy chuẩn chiếu sáng Việt Nam
Khi thiết kế và triển khai hệ thống chiếu sáng cho các loại công trình, việc tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) là yếu tố bắt buộc nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng, an toàn lao động và tiết kiệm năng lượng. Dưới đây là những quy chuẩn quan trọng thường được áp dụng trong lĩnh vực chiếu sáng:
- QCVN 07-7:2016/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về hạ tầng kỹ thuật chiếu sáng đô thị, quy định yêu cầu thiết kế, lắp đặt và vận hành hệ thống chiếu sáng công cộng, đường phố và khu dân cư.
- QCVN 22:2016/BYT – Quy chuẩn chiếu sáng nơi làm việc, nêu rõ mức độ chiếu sáng tối thiểu, độ chói và điều kiện ánh sáng nhằm bảo vệ thị lực và nâng cao năng suất lao động.
- QCVN 12:2014/BXD – Quy chuẩn về chiếu sáng trong các giai đoạn xây dựng và vận hành nhà ở, công trình công cộng, giúp đảm bảo an toàn, hiệu quả và tính thẩm mỹ của hệ thống ánh sáng.
- QCVN 09:2013/BXD – Quy chuẩn về công trình sử dụng năng lượng hiệu quả, hướng dẫn lựa chọn thiết bị chiếu sáng tiết kiệm điện, tối ưu hóa quang thông và giảm phát thải năng lượng.
- QCVN 08:2009/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật cho thiết kế chiếu sáng công trình ngầm, bao gồm tầng hầm, bãi đỗ xe và đường hầm, tập trung vào an toàn quan sát và khả năng thoát hiểm.
- QCVN 2008 – Tiêu chuẩn chiếu sáng cho kho lạnh và môi trường nhiệt độ thấp, đảm bảo hiệu suất phát sáng ổn định, không bị suy giảm trong điều kiện khắc nghiệt.
3. Bộ tiêu chuẩn chiếu sáng trong nhà
3.1 Tiêu chuẩn chiếu sáng phòng khách
- Độ rọi tiêu chuẩn: Dao động trong khoảng 100 – 200 lux, đảm bảo không gian đủ sáng để sinh hoạt, trò chuyện mà vẫn giữ được cảm giác ấm cúng, thư giãn.
- Chất lượng ánh sáng: Nên sử dụng chỉ số hoàn màu (CRI) ≥ 80 để tái hiện màu sắc trung thực và nhiệt độ màu từ 2700K – 3000K nhằm mang lại tông ánh sáng vàng ấm, phù hợp với không gian tiếp khách.
- Loại đèn phù hợp: Các lựa chọn phổ biến gồm đèn LED âm trần, đèn ốp trần, đèn tuýp LED, kết hợp với đèn trang trí như đèn chùm, đèn thả, đèn gắn tường hoặc đèn LED hắt trần để tạo điểm nhấn thẩm mỹ.
Gợi ý thiết kế: Với phòng khách có diện tích nhỏ, nên ưu tiên đèn có kích thước gọn và ánh sáng tỏa đều, giúp không gian trông rộng rãi, cân đối và hài hòa hơn.
3.2 Tiêu chuẩn chiếu sáng phòng ngủ
- Độ rọi tiêu chuẩn: Nên duy trì trong khoảng 50 – 100 lux, đủ để đảm bảo tầm nhìn cơ bản mà vẫn tạo cảm giác thư giãn, dễ chịu cho không gian nghỉ ngơi.
- Chất lượng ánh sáng: Ưu tiên sử dụng nguồn sáng vàng ấm với nhiệt độ màu từ 2700K – 3000K và chỉ số hoàn màu (CRI) ≥ 80 để mang lại sắc ánh sáng tự nhiên, giúp cơ thể dễ dàng thư giãn và đi vào giấc ngủ.
- Loại đèn phù hợp: Có thể kết hợp đèn LED âm trần cho chiếu sáng tổng thể, đèn ngủ để tạo không khí ấm áp, cùng đèn đọc sách với góc chiếu tập trung phục vụ nhu cầu cá nhân.
Lưu ý thiết kế: Tránh sử dụng nguồn sáng quá mạnh hoặc có cường độ chói cao, vì điều này có thể gây mỏi mắt và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Ánh sáng trong phòng ngủ nên được điều chỉnh nhẹ nhàng, phân bố đều và mang tính thư giãn.
3.3 Tiêu chuẩn chiếu sáng phòng bếp
- Độ rọi khuyến nghị: Duy trì trong khoảng 150 – 200 lux, giúp không gian luôn đủ sáng để quan sát, thao tác và đảm bảo an toàn khi nấu nướng.
- Chất lượng ánh sáng: Nên chọn nguồn sáng có chỉ số hoàn màu (CRI) trên 90 để hiển thị màu thực phẩm trung thực, kết hợp nhiệt độ màu từ 3000K – 4000K nhằm mang lại cảm giác tự nhiên và dễ chịu.
- Loại đèn sử dụng: Kết hợp đèn LED âm trần cho chiếu sáng tổng thể, đèn thả trần tạo điểm nhấn cho khu vực bàn ăn, và đèn LED gắn dưới tủ bếp để tăng cường ánh sáng cho mặt bàn làm việc.
Lưu ý thiết kế: Ánh sáng cần được phân bố đồng đều, tránh tạo vùng tối hoặc bóng râm trên bề mặt thao tác. Việc bố trí hợp lý giúp vừa đảm bảo tính thẩm mỹ, vừa tối ưu hiệu quả chiếu sáng trong không gian bếp.
3.4 Tiêu chuẩn chiếu sáng phòng tắm
- Độ rọi tiêu chuẩn: Nên duy trì trong khoảng 100 – 200 lux, giúp không gian đủ sáng cho các hoạt động sinh hoạt cá nhân như rửa mặt, soi gương hay tắm rửa.
- Chất lượng ánh sáng: Lựa chọn nguồn sáng có chỉ số hoàn màu (CRI) ≥ 80 để đảm bảo màu sắc trung thực, kết hợp nhiệt độ màu 3000K – 4000K nhằm mang lại ánh sáng tự nhiên, dễ chịu và không gây chói.
- Loại đèn phù hợp: Nên sử dụng đèn LED chống nước đạt chuẩn IP65 trở lên để đảm bảo an toàn trong môi trường ẩm ướt, kết hợp đèn gương hoặc đèn hắt tường giúp tăng cường ánh sáng tập trung tại khu vực rửa mặt.
Lưu ý thiết kế: Cần bố trí ánh sáng đồng đều và đủ sáng tại khu vực gương, bồn rửa và bồn tắm, tránh đặt đèn ở vị trí gây đổ bóng hoặc lóa mắt. Đồng thời, đảm bảo an toàn điện và khả năng chống ẩm cho toàn bộ hệ thống chiếu sáng.
3.5 Tiêu chuẩn chiếu sáng cầu thang
- Độ rọi khuyến nghị: Duy trì trong khoảng 50 – 100 lux, vừa đủ để đảm bảo tầm nhìn rõ ràng mà không gây chói, giúp người sử dụng di chuyển an toàn, đặc biệt vào ban đêm.
- Chất lượng ánh sáng: Nên chọn nguồn sáng có chỉ số hoàn màu (CRI) ≥ 80 nhằm tái hiện màu sắc chính xác, kết hợp nhiệt độ màu 3000K – 4000K để mang lại ánh sáng trung tính, dịu mắt và dễ quan sát.
- Loại đèn sử dụng: Ưu tiên đèn LED âm bậc cầu thang giúp chiếu sáng trực tiếp từng bậc, hạn chế bóng đổ, đồng thời có thể kết hợp đèn treo tường hoặc đèn hắt tường để tăng hiệu ứng thẩm mỹ và độ sáng tổng thể.
Lưu ý thiết kế: Hệ thống chiếu sáng cần được bố trí đồng đều dọc theo chiều dài cầu thang, tránh điểm sáng quá mạnh hoặc khu vực tối, đảm bảo ánh sáng ổn định, an toàn và mang tính định hướng cao.
3.6 Tiêu chuẩn chiếu sáng hành lang
- Độ rọi khuyến nghị: Nên duy trì ở mức 20 – 50 lux, đủ để đảm bảo khả năng quan sát và di chuyển thuận tiện mà vẫn giữ được không gian ấm áp, dễ chịu.
- Chất lượng ánh sáng: Sử dụng nguồn sáng có chỉ số hoàn màu (CRI) ≥ 80 giúp hiển thị màu sắc trung thực, kết hợp nhiệt độ màu từ 3000K – 4000K để mang lại ánh sáng trung tính, hài hòa với tổng thể kiến trúc.
- Loại đèn phù hợp: Có thể kết hợp đèn LED âm trần cho ánh sáng tổng thể mềm mại cùng đèn treo tường hoặc đèn hắt tường để tạo điểm nhấn và tăng chiều sâu cho không gian.
Lưu ý thiết kế: Cần bố trí đèn phân bổ đều dọc theo lối đi, tránh để xuất hiện vùng tối hoặc ánh sáng quá gắt. Ánh sáng trong hành lang nên mang tính dẫn hướng nhẹ nhàng, giúp người sử dụng di chuyển an toàn và thoải mái.
4. Tiêu chuẩn ánh sáng trong sản xuất
| STT | Không gian chức năng | Độ rọi (LUX) | Chỉ số hoàn màu |
| 1 | Kho | >= 100 | >= 60 |
| 2 | Khu vực, kiểm tra, phân loại sản phẩm | >= 500 | >= 80 |
| 3 | Khu vực chung của nhà máy | >= 200 | >= 80 |
| 4 | Khu vực sản xuất của nhà máy | >= 300 | >= 80 |
5. Tiêu chuẩn chiếu sáng văn phòng nơi làm việc
| STT | Không gian chức năng | Độ rọi yêu cầu |
| 1 | Văn phòng làm việc | > 400 |
| 2 | Sảnh, phòng đợi | 200 |
| 3 | Nhà bảo vệ | 200 |
| 4 | Hành lang cầu thang | 100 |
| 5 | Thang cuốn | 150 |
Tổng kết lại, tiêu chuẩn thiết kế chiếu sáng là nền tảng quan trọng giúp đảm bảo chất lượng ánh sáng, an toàn cho người sử dụng và hiệu quả tiết kiệm năng lượng. Khi tuân thủ đúng các quy chuẩn kỹ thuật, công trình không chỉ đạt hiệu suất chiếu sáng tối ưu mà còn góp phần nâng cao thẩm mỹ và độ bền của hệ thống.
